Wat representeert de volksaard van de hardwerkende Nederlander beter dan de grijze stoeptegel? De betonnen tegel van 30 bij 30 centimeter waarvan er ettelijke zich bevinden in uw nabijheid, zo niet in uw achtertuin dan wel op minder dan vijftig meter van waar u zich nu bevindt.
Lees in dit artikel hoe dit icoon van onze cultuur de gevestigde orde in Nederland heeft gegrondvest maar in zijn voortbestaan wordt bedreigd…
>> De weg naar volwassenheid in Nederland is geplaveid met grijze stoeptegels <<
Wat mijzelf betreft was er geen ontkomen aan. Grijze tegels vormen het decor van mijn jonge jaren. De vloer van ‘de schuur‘ van mijn ouderlijk huis bestaat uit gave tegels, terwijl gebroken exemplaren de dienst uitmaken op ‘het straatje‘.
Hetzelfde lot is de schoolpleinen beschoren van de vijf scholen uit mijn jeugd.
Na mij zijn generaties kinderen in de weer geweest met stoepkrijt. Volgens mij noodzakelijk in Nederland uitgevonden door de alomtegenwoordige lokroep van grijze tegels als canvas.:
Waarop is de schets van de Nederlander verder gebaseerd?
Welnu. De stoeptegel is vierkant hetgeen strookt met het bonkige karakter van de Nederlander (met name die in de buitengebieden). Wat op de buitenlander zowel in spraak als gedrag overkomt als bot en onbeschoft typeren wij zelf als directheid en ‘nuchter1‘. Uiteraard onder het mom van gezelligheid.
Stoeptegels voelen zich superieur aan de tegels in het buitenland. Stoeptegels misprijzen marmer onder de voeten van de Italiaan. Weliswaar getuigt dergelijk natuursteen van stijl en elegantie; keerzijde is dat je er makkelijk op uitglijdt en dat willen we niet. De kinderkopjes in onze buurlanden? Die doen er maar beter helemaal het zwijgen toe.
<< Stoeptegels zijn gemiddeld te dik en te zwaar >>
De stoeptegel ligt door zijn geometrische vorm makkelijk in het gelid en dat bevalt de Nederlander wel. Iedereen in dit land is immers gelijk aan ieder ander hetgeen de democratie, de samenwerking en de doelmatigheid van de samenleving ten goede komt. Dat is althans wat officieel wordt beleden in woord en geschrift.
In de praktijk echter vinden veel Nederlanders het gareel maar hinderlijk, bestemd voor anderen en niet voor zichzelf. Tegels die er zo over denken zijn talrijk en makkelijk te herkennen: ze liggen dwars, vaak zonder schaamte aan gort gereden onder een geparkeerde Amerikaanse (dikke middelvinger) Dodge R.A.M. Je breekt je nek erover als je even niet uitkijkt.
> Nederlanders vinden zichzelf humoristisch
Maar wat is er nou grappig aan een grijze tegel?
Met de stoeptegel kun je eindeloos grijze gebieden aanleggen. Grijze gebieden zijn belangrijk voor de Nederlander, hij voelt er zich veilig. Als je jezelf beweegt in grijze gebieden is het niet duidelijk of je goed of fout zit. Maar dan nog, je kunt je in deze schemergebieden er altijd op beroepen dat je van niets wist. Wereldvermaard in dit opzicht is ons paradoxale standpunt tussen het officiële verbod en de feitelijke gedoogpraktijk van marihuana. Andere activiteiten waar we ons graag in een grijs gebied opereren zijn het afsteken van vuurwerk, prostitutie-bezoek en bij de belasting-aangifte.
> Tweederde van de Nederlandse bevolking is grijs
zij het vaak verborgen onder een kleurspoeling.
Nederlanders koesteren stoeptegelgrijs!
Kijk bijvoorbeeld eens naar de traditionele klederdrachten in de verschillende regio’s. Hoe deze grauw afsteken tegen de uitbundige kleurenpracht die je in Roemenië of de Scandinavische landen aantreft tijdens folkloristisch dansen. Ook qua temperament kan de Nederlandse klompendans, vooral die genaamd Driekus‘, hier een puntje aan zuigen.
Vergewis je van de overheersende kleur van auto’s als je je op de snelweg begeeft. Je verlangt dan alras weer naar de kleurige jaren ’70.
Grijs is ook de kleur die domineert in historische vooral gereformeerde kleine kerkjes. Die zijn vaak voor het publiek opengesteld maar na aanschouwen van het kille interieur kom je zwaar gedeprimeerd naar buiten.
En let ook eens op het ‘antraciet’ waarmee menig tuin de laatste jaren is opgefleurd. Bij sommigen bekend onder de naam graf(zerk)-stijl.
In de schilderkunst
Maar die Nederlandse schilders dan zult u tegenwerpen? Zijn hun werken dan niet kleurrijk, want beïnvloed door dat prachtige Hollandse licht? Laat u zich niets wijsmaken! Dat Hollandse licht is een mythe waarmee 17e eeuwse schilders die van de 19e om de tuin leidden. Die laatsten kwamen van heinde en verre om het hier met eigen ogen te aanschouwen. Ze konden het echter nergens vinden en kwamen van een koude kermis thuis.
Van Gogh begon pas kleurig te verven na zijn vertrek uit Brabant. De werken van Rembrandt zijn overwegend grijs. Nog niet overtuigd? Laat dan de volgende meesterwerken maar eens op u inwerken.
In de literatuur
…wordt ook stelselmatig gerefereerd aan het icoon. Niet voor niets worden dikke zware boeken ook wel stoptegels genoemd.
In de proloog van mijn geliefde romancyclus De tandeloze tijd van A.F.Th. van der Heijden, getiteld De slag om de Blauwbrug (1983), pakt hoofdpersonage Albert Egberts tijdens de rellen en spanningen een stoeptegel op. Hij overweegt om de tegel te gooien naar de Mobiele Eenheid. Dit moment symboliseert zijn gevoel om de doorgeslagen bewegingsloosheid en leegte van zijn eigen leven te doorbreken. Uiteindelijk gooit hij de tegel niet, maar vlucht hij een café in.
Ook Lucas Rijneveld maakt gebruik van de grijze stoptegel om in overdrachtelijke zin inzicht te geven in de gedachtenwereld van de lieve gunsteling.
Kleuren buiten de lijntjes.
Nu we gezien hebben wat de Nederlander tot stoeptegel maakt is het zaak gewag te maken van de buitenbeentjes, stoeptegels die binnen bepaalde marges afwijken van de grijze massa.
De eerste keer dat ik met enkelen van hen kennismaakte was op mijn kleuterschool in Halfweg waar ik en mijn schoolgenootjes de (met stoeptegels bestrate) speelplaats deelden met de bewoners van het aangrenzende weeshuis. Die kinderen waren ‘anders’. Soms hadden ze een expressieloos gezichtje en konden ze geen woord zeggen. Andere weesjes, veelal afkomstig uit onze ‘overzeesche gebiedsdelen‘ hadden een exotisch uiterlijk en een beduidend andere kleur.
Van de jaren ’70 herinner ik mij de eerste activistische stoeptegels. In de Generaal Gronjéstraat in Haarlem waren in de stoep tegels gelegd met daarop de afbeelding van een hondje die zijn behoefte doet op straat. Het duidelijke hoopje poep en de begeleidende slogan in kapitaal ‘AKTIE KAKKIETRAP‘ lieten niets aan duidelijkheid te wensen over.
Naast de activistische tegel kennen we inmiddels ook een bewustwordings-tegel met daarop een lieveheersbeestje. Deze tegel geeft aan dat terplekke iemand het slachtoffer is geworden van zinloos geweld. Och ware het maar zinnig geweld geweest, dat had ons dan deze opoffering van een grijze tegel en het daar aan gespendeerde geld bespaard.
Een korte inventarisatie in mijn woonwijk levert een aantal andere exotische tegels op. Zo is daar de behulpzame tegel die tracht voetgangersstromen op de stoep in goede banen te leiden. Vaak overigens met averechts effect. Aan de behulpzame tegel verwant is de zorgtegel, van rubber, onder speeltoestellen om vallende kindertjes kneuzingen en blauwe plekken de besparen. Verder zien we de gebods-tegel die handhaaft en bijvoorbeeld streeft naar een ordentelijke opstelling van vuilnisbakken. Ook gesignaleerd: de riooltegel die vaak opiniërende stukken schrijft in de Telegraaf.
Een tegel die eigenlijk niet in dit rijtje thuishoort maar die ik wel vanwege zijn uitgesproken mening wil benoemen is de zwart/wit-tegel. In tegenstelling tot de stoeptegel is dit meer een binnen-tegel die je wel aantreft in keukens waar ze vanwege de bakspetters ook wel binnenvetters worden genoemd.
Deze tegel kent alleen zijn eigen mening, is overtuigd van zijn eigen gelijk, ziet geen nuance en gaat ook de dialoog uit de weg. Is mede verantwoordelijk voor de almaar toenemende polarisatie in de samenleving.
De stoeptegel bedreigd!
Sinds de jaren ’80 is een gestage influx van ‘andere’ tegels in de Nederlandse samenleving op gang gekomen. Deze vreemde hexagonale tegels hebben niet alleen een andere tint maar brengen met de zes minder scherpe hoeken ook nog eens een geheel andere cultuur met zich mee. Deze nieuwe Nederlanders die schamper honingraatjes worden genoemd, worden aanvankelijk vanwege hun betere legkwaliteit welkom geheten en zelfs op een voetstuk geplaatst.
Maar hand over hand begint de nieuwe tegel steeds meer het straatbeeld te bepalen. Vooral in de meer welgestelde wijken is de hexagonaal bezig met een ongekende opmars met als gevolg dat de bewoners hun eigen wijk niet meer herkennen. Bijkomstig zijn de roze tegelpaden alleen opengesteld voor hen die een fiets kunnen betalen. De gewone hardwerkende man in de straat die te weinig verdient om een fiets te kopen is aangewezen op de grijze stoep. De nieuwe tegel wordt door dit alles geassocieerd met de ‘elite’ die de stoeptegel overigens trottoir-tegel placht te noemen.
De lhbtq+beweging kan zich daarentegen goed vinden in de kleur van de nieuwe tegel. De hexagonaal adopteren zij naast de regenboogvlag als symbool dat hen sterkt in hun zelfbewustzijn en emancipatiestrijd.
Het maakt de vierkante tegel onzeker. Geruchten doen de ronde 0ver het bestaan van een complot om de grijze tegel ‘eronder’ te werken. Het tegelwippen, zogenaamd om tuinen groen en aantrekkelijk voor insecten te maken maakt hier deel van uit en spreekt boekdelen. En in een kelder onder een pizzeria zouden kiezelstenen worden vermorzeld tot grondstof voor de roze tegel. Met dit gegeven stelt een woordvoerder van de grijzen dat de roze tegels niet van het zuivere soort zijn en dat door dit soort homeopathische verdunning de superieure grijze über-platte in zijn voortbestaan wordt bedreigd.
> Omtegeling van het volk is gaande!
“Maar dat mag je tegenwoordig niet meer zeggen!”
Tuincentra en bouwmarkten die ruimhartig opslagruimte beschikbaar stellen voor de nieuwe tegels worden belaagd door stoeptegels die zich afvragen of hun dochters nog wel veilig over straat kunnen. Daarbij wordt met vuurwerk geschoten en wordt er soms zelfs brand gesticht. Politici van bedenkelijke snit juinen de boel terplekke op. De gevestigde politiek komt niet verder dan lafhartig te stellen dat dit gedrag niet des stoeptegels is. Zonder te ageren tegen de antidemocratische onderstroom in de samenleving, de brandstof waarmee dit geweld wordt gevoed.
Al met al polariseert de nieuwe tegel en wordt het de splijtzwam tussen hen die de duurzame langetermijnvisie voor staan en hen die met het zaaien van tweedracht op korte termijn fortuin maken door garen te spinnen bij onvrede in de maatschappij.
Nederland is niet alleen de weg maar ook de stoep kwijt…
Verder lezen:
- De dertig bij dertig. Echt makkelijk heeft hij het niet, de dertig bij dertig. Verguisd, beschimpt, veronachtzaamd en gewipt worden. Pleidooi voor eerherstel van de betonnen stoeptegel.….
- De Stoeptegel. Wat is er dan zo speciaal aan een stoeptegel? Dat is afhankelijk van een aantal factoren. Sommige tegels van zichzelf al betekenisvol…..
- Supertrots op onze verantwoorde stoeptegel! En ondertussen jammeren de nieuwsberichten ons om de oren: insecten sterven uit, vogels sterven uit, de natuur wordt verwoest, we spuiten nog steeds gif over onze landbouwgronden, we kappen bomen, we hebben last van hoosbuien en ondergelopen straten of juist van extreme hitte en droogte.….
